Tytuł: W słusznej sprawie
Autor: Diane Chamberlain
Wydawnictwo: Prószyński
ISBN: 9788378397496
Ilość stron: 456
Cena: 38 zł
W latach 1929-1975 w Karolinie
Północnej wysterylizowano ponad siedem tysięcy obywateli, w ramach Programu
Sterylizacji Eugenicznej. Decyzję o podjęciu zabiegu podejmowały opiekunki
socjalne, najczęściej za zgodą prawnych opiekunów młodocianych. Wysyłając wniosek, miały dać rodzinom żyjącym
w skrajnym ubóstwie gwarancję tego, że nie pojawią się w niej kolejne
niechciane dzieci, na których wychowanie nie będzie ich stać. Program
podejrzanie przypominał nazistowskie dążenia, mające wyłonić i zachować „rasę
wyższą”, zupełnie eliminując słabszą. Osoby, które kwalifikowały się do
zabiegu, były najczęściej ubogimi, nieświadomymi swoich praw nastolatkami, z „upośledzeniem”
lub „ograniczeniem” umysłowym (w celu jego wykrycia przeprowadzano test IQ,
gdzie wynik poniżej 70 predysponował do zabiegu), a często także i cierpiące na
epilepsję lub inne choroby, mogące być przekazywane następnym pokoleniom.
Sterylizacji poddawano zarówno chłopców jak i dziewczęta, zazwyczaj nie dość,
że nie pytając ich o zgodę, to jeszcze ukrywając przez nimi informacje o
odbytym zabiegu. Powszechnie uznawano, że w interesie dobra publicznego leży
eliminowanie wszelkiego ewentualnego potomstwa, którego przyszłość nie będzie
rysowała się w jasnych barwach. Prawdopodobnie wielu pracowników socjalnych
żywiło przekonanie o niesieniu pomocy i dobrodziejstwa, niestety wielu z nich
dopuszczało się nadużyć.
Wśród nich nie znalazła się Jane – jedna z głównych bohaterek najnowszej powieści Diane Chamberlain, uznawanej w Polsce za jedną z najlepiej charakteryzujących ludzkie losy autorek.
Jane Forrester to dwudziestodwuletnia młoda mężatka, której nie w głowie wstąpienie do Ligi Żon i potulne dbanie o mieszkanie pod nieobecność małżonka-pediatry, mimo że ten chętnie widziałby ją właśnie w takiej roli i nie w smak mu jej inne zapędy. Choć czasy, w których żyje (lata 60-te) i doskonała sytuacja materialna nie zmuszały jej do podjęcia pracy zarobkowej, jej wielkim pragnieniem było niesienie pomocy innym – właśnie jako pracownica socjalna, co wybitnie nie podobało się Robertowi, co rusz podważającemu sensowność jej zachowania, które – w jego przekonaniu – przynosiło wstyd całej rodzinie, sugerując jakoby im się nie powodziło. Należy pamiętać, że rzeczywistość lat sześćdziesiątych wciąż była czasem dominacji patriarchatu w klasycznym wydaniu: mąż pracował, żona dbała o dom i opiekowała się gromadką dzieci. Robert jednak, w przeciwieństwie do wielu swoich kolegów przyzwalających na pasje swoich ukochanych, nie dość, że traktował żonę jako własność, która ma się przy nim dobrze prezentować i niewiele odzywać, to jeszcze na siłę pragną ją wtłoczyć w ramy swoich wyobrażeń o idealnej kobiecie i z pogardą wypowiadał się o innych, którym nie wiodło się tak dobrze jak jemu. W jego krwi obok bufonowatości i ważniactwa płynął rasizm, co sprawiało, że nie był w stanie pogodzić się z tym z kim i w jakich warunkach pracuje jego żona – w jego przekonaniu istnieli bowiem ludzie równi i równiejsi. Nie on jest jednak w powieści najważniejszy.
Wśród nich nie znalazła się Jane – jedna z głównych bohaterek najnowszej powieści Diane Chamberlain, uznawanej w Polsce za jedną z najlepiej charakteryzujących ludzkie losy autorek.
Jane Forrester to dwudziestodwuletnia młoda mężatka, której nie w głowie wstąpienie do Ligi Żon i potulne dbanie o mieszkanie pod nieobecność małżonka-pediatry, mimo że ten chętnie widziałby ją właśnie w takiej roli i nie w smak mu jej inne zapędy. Choć czasy, w których żyje (lata 60-te) i doskonała sytuacja materialna nie zmuszały jej do podjęcia pracy zarobkowej, jej wielkim pragnieniem było niesienie pomocy innym – właśnie jako pracownica socjalna, co wybitnie nie podobało się Robertowi, co rusz podważającemu sensowność jej zachowania, które – w jego przekonaniu – przynosiło wstyd całej rodzinie, sugerując jakoby im się nie powodziło. Należy pamiętać, że rzeczywistość lat sześćdziesiątych wciąż była czasem dominacji patriarchatu w klasycznym wydaniu: mąż pracował, żona dbała o dom i opiekowała się gromadką dzieci. Robert jednak, w przeciwieństwie do wielu swoich kolegów przyzwalających na pasje swoich ukochanych, nie dość, że traktował żonę jako własność, która ma się przy nim dobrze prezentować i niewiele odzywać, to jeszcze na siłę pragną ją wtłoczyć w ramy swoich wyobrażeń o idealnej kobiecie i z pogardą wypowiadał się o innych, którym nie wiodło się tak dobrze jak jemu. W jego krwi obok bufonowatości i ważniactwa płynął rasizm, co sprawiało, że nie był w stanie pogodzić się z tym z kim i w jakich warunkach pracuje jego żona – w jego przekonaniu istnieli bowiem ludzie równi i równiejsi. Nie on jest jednak w powieści najważniejszy.
Choć już po pierwszej rozmowie przełożeni Jane zwrócili uwagę, że jest ona dziewczyną zbyt wrażliwą i empatyczną, by mogła dać sobie radę z surowymi przepisami bez nadmiernego angażowania się w życie swoich podopiecznych, dali jej szansę na pracę. Choć trwała ona bardzo krótko, wywróciła do góry nogami nie tylko życie rodzin, nad którymi miała pieczę, ale też wprowadziła ogromny chaos do biura, jawnie sprzeciwiając się polityce przymusowej kastracji.
Jane szczególnie zaangażowała się w relacje z rodziną Hartów: Nonny, Ivy, Mary
Ellą oraz Williamem, zwanym Dzidziusiem. Bardzo szybko zawiązała nić szczególnej
przyjaźni z Ivy, której losami żywo się interesowała i z którą mimo różnic społecznych połączyła ją wspólnota doświadczeń. W odróżnieniu od poprzednich pracowników
socjalnych, ta zachęcała do zwierzeń i była szczerze zaciekawiona historiami
dziewczyny, z której opowieści dowiadywała się między wierszami znacznie
więcej, niż z wywiadu, do którego przeprowadzania szkoliły ją podręczniki. Jane
wykazała się upodobaniem do nietypowych i
nieregulaminowych zachowań: po godzinach pracy spełniła marzenie nastolatek, cierpliwie
słuchała zwierzeń Ivy, dzieliła się z nią swoim doświadczeniem, okazywała
szczerą troskę o dobro jej i całej rodziny. Niestety, zbytnia poufałość
sprowokowała szereg problemów w pracy, zwłaszcza gdy Jane zdecydowała się na
wyjawienie Ivy i Mary Elli prawdy o zabiegu na, jak sądziły, „rostek”. Kobieta
uważała, że mają one prawo wiedzieć, co się z nimi dzieje, bez względu na to
czy Ośrodek Socjalny uzna je za nierozumne i niezdolne do pojęcia idei
sterylizacji i jej pozytywnych konsekwencji.
Choć droga, którą wybrała bohaterka
nie była łatwa i przysporzyła jej wiele cierpienia, stała się głosem sprzeciwu
wobec społecznego przyzwolenia na bezprawną segregację i decydowanie o losach
nastolatek, pozbawianych prawa do wyboru, a nawet wiedzy.
Jane swoim buntem uratowała godność niejednej istoty, a mnie jako czytelnikowi dodała odwagi do sprzeciwiania się niesprawiedliwości, nawet kosztem wyjścia z własnej strefy komfortu.
Chamberlain po raz kolejny
wykazała się niezwykłą drobiazgowością i troską o szczegóły. Zadbała o to, by
język bohaterów różnił się, w zależności od ich wykształcenia, pokazała
przepaść dzielącą ludzi, będących pod opieką ośrodków socjalnych a śmietanki
towarzyskiej tamtych czasów. Zatroszczyła się również o doskonałe
sportretowanie postaci, nękanych różnymi trudnościami i wątpliwościami,
różniące się charakterami, co zostało precyzyjnie wyostrzone, ale złączone
jednym: człowieczeństwem.
Trudna tematyka po raz kolejny poddaje w wątpliwość wiele naszych poglądów, zmusza do przedefiniowania pojęć, burzy hierarchię i na nowo ją ustanawia. Emocji towarzyszących lekturze nie sposób oddać słowami, które nie trąciłyby banałem i truizmem. Wystarczy powiedzieć, że takich przeżyć i refleksji, jak teksty Chamberlain nie dostarcza mi dziś wiele tekstów kultury. Autorka nie stara się bowiem wpisać w rwący nurt popkultury, ślepo idąc za trendami, lecz konsekwentnie wyznacza własną ścieżkę, mnogą od zakrętów i zawirowań, znaków stopu i bolesnych doświadczeń, które wpijają się w nasze głowy niczym uciążliwy kamyk w stopę, a przez to wartościową i wyróżniającą się na tle innych, otwierającą pole do dyskusji mocno rozwijających wrażliwość.
Trudna tematyka po raz kolejny poddaje w wątpliwość wiele naszych poglądów, zmusza do przedefiniowania pojęć, burzy hierarchię i na nowo ją ustanawia. Emocji towarzyszących lekturze nie sposób oddać słowami, które nie trąciłyby banałem i truizmem. Wystarczy powiedzieć, że takich przeżyć i refleksji, jak teksty Chamberlain nie dostarcza mi dziś wiele tekstów kultury. Autorka nie stara się bowiem wpisać w rwący nurt popkultury, ślepo idąc za trendami, lecz konsekwentnie wyznacza własną ścieżkę, mnogą od zakrętów i zawirowań, znaków stopu i bolesnych doświadczeń, które wpijają się w nasze głowy niczym uciążliwy kamyk w stopę, a przez to wartościową i wyróżniającą się na tle innych, otwierającą pole do dyskusji mocno rozwijających wrażliwość.
Serdecznie polecam! Jeśli od
literatury i siebie wymagacie czegoś więcej niż czczej rozrywki – Chamberlain na
pewno Was nie zawiedzie.
Recenzje innych książek autorki:
Recenzje innych książek autorki:
5, bieda, ciąża, Diane Chamberlain, eugenika, Kobiety To Czytają, literatura powszechna, opieka socjalna, padaczka, segregacja, sterylizacja, Wydawnictwo Prószyńki i S-ka
